Ayna Mahruti ve Vites Dişlisi Oranları Hakkında.

vw061

VWTURK Gold Member
Katılım
23 Tem 2008
Mesajlar
6,763
Tepkime puanı
166
Şehir
Trabzon
Motorlu taşıtların hepsinde ayna mahruti dişlisi bulunmaktadır. Google'da bununla ilgili birçok bilgi bulunmakta. Kendi aracımda da birkaç uygulama yapmak istedim ve bununla ilgili çeşitli araştırmalar yaptım. Hatta bazı Makine Mühendislerine de danıştım. Ama aradığım cevabı bulamadım. Genellikle kitap üzerinden cevaplar alabildim. Neyse ki yabancı forumlar üzerinden ve biraz da mantık yürüterek edindiğim bilgileri sizlerle paylaşmak istiyorum.

Örnek: 4.61 ayna mahruti oranlı bir araç düşünelim. Aşağıdaki fotoğrafta mahruti olan dişli ''uzun ince olan dişlidir.'' Ayna olan dişli de ''yuvarlak büyük olan dişlidir.'' Bazı araçlarda ayna dişlisi civatalı ve somunlu olduğu için değişmesi kolaydır. Örnek: Golf 4
Bazı araçlarda da puntalıdır. Bu yüzden tornada puntalanması gerekir. Örnek: Transporter T4
Transporter serilerinden örnek verirsek: 3.90, 4.24, 4.61 oranlı 3 çeşit ayna mahruti dişlisi kullanılmaktadır. Bu dişlilerin oranı neden farklı diye sorarsanız:

T4 2.4 D 78 hp 4.61 oran
T4 2.5 TDI 88 hp 4.24 oran
T4 2.5 TDI 102 hp 3.90 oran
Gördüğünüz üzere motor gücü arttıkça ayna mahruti oranı da azalıyor. Bunun nedeni ise motor gücündeki düşük torku şanzımanda yakalamaktır. Mesela 78 hp'lik motorda 3.90 oranlı ayna mahruti dişlisi kullanılsaydı bu sefer araç çok ağır bir şekilde hızlanacaktı. Örnek olarak 3.vites 4.61 oran ile 80 km hızda 4000 rpm çeviriliyor ise 3.90 oran ile 3500 rpm çevirilecek. Hıza göre daha az sayıda bir devir çevirildiği için araç daha geç hızlanacaktır.

4.61 oranı şu şekilde yorumlayabiliriz. Ayna mahruti dişlisi lastiğe 1 tur attırmak için 4.61 tur çevirmesi gerekmekte.

Aynı oran 102 hp'lik motorda da kullanılabilirdi. 4.61 oranı bu motorda kullanılsaydı araç çok daha hızlı bir şekilde hızlanacaktı ama bu sefer de araç çok çabuk devir çevirecekti. Bu da daha kısa şanzıman ve aktarma ömrü, daha fazla yakıt tüketimi ve daha fazla ses olacaktı.

Burada 4.61 oranlı ayna mahrutide dişli sayısını bulmak için: 83/18 = 4.61 yani ayna dişlisindeki diş sayısını mahruti dişlisindeki diş sayısına böleriz.
Bu şekilde oran çıkmış olur. Aynı şey şanzıman dişlisi için de geçerlidir.
Mesela: Aşağıdaki dişli oran tablosunda 2.vites oranı için 2.118 oranı yazılmış. Bu değerler araç kataloglarında da yazar. Bu orana sahip bir ikinci vites dişlisi şu şekilde bulunur: büyük dişliyi küçük dişliye böleriz. 36/17: 2.117 ila 2.118 oran eder.
Dişli oranı azaldıkça o viteste yapacağınız hız da artmış oluyor. 4.vites dişli oranı da bunun bir ispatıdır. 2.118 ile 0.972 oran arasında büyük bir fark vardır. Bu sebeple 2.vites en fazla 80 km hız yapan bir araç 4.viteste bunun iki katı hızı yapabilmektedir. Vitesli bir bisiklet gibi düşünebilirsiniz.

Arazi araçlarında yapılan modifikasyon işlemlerinde ayna mahruti dişlisi değişimi önemlidir. Mesela: Fabrikasyon 17'' janta sahip bir arazi aracına 22'' bir jant ve lastik takıldığında orijinal mahruti oranı 4.20 olduğunu da kabul edersek bu orana sahip ayna mahruti dişlisi lastiği döndürmekte zorlanacaktır. 1.vitesle kalkış yerine 2.vitesle kalkış gibi düşünebilirsiniz. Bu sebeple oranı 4.20'den 4.80 hatta 5.10'a kadar çıkartırlar. Aracın tüm viteslerindeki hız azalacak fakat buna karşılık vites aralarındaki tork artacaktır. Araç daha önce 3.vites 80 km hızda 3500 devir çevirirken bu sefer aynı hızda 4000 devir çevirecektir.

Şimdi ben değişik bir proje düşünüyorum. Şanzımanda bulunan grup dişlideki 2.vites haricindeki tüm dişliler değişebilmekte. Ayna mahruti dişlisini yani oranını hiç değişmeden sadece 3,4 ve 5.vites dişlilerini farklı bir dişli ile değişeceğim. Mesela 3.vites oranım 1.346 orandan 1.23'e düşecek. Bu şekilde tahminlerime göre 3.vites 100 km hız yapıyorsam 105-110 km hıza kadar çıkabileceğim.

Atmosferik araçlarla turbo araçları karşılaştırırsanız yukarıdaki yazdığım örneklerin doğru olduğunu kavrayabilirsiniz. Turbo beslemeli araçlardaki dişli oranları daha azdır. Atmosferik motorlarda turbo olmadığı için torka ihtiyaç vardır. Bir nevi turbo görevi gören tork da şanzımandaki ve ayna mahrutideki dişli oranları ile yakalanır.

Geçenlerde 3.50 orandan 4.10 oranına geçen bir atmosferik videosu izlemiştim. Araç her iki dişli oranı ile de 2.vites 100 km hıza rahatça çıkıyordu. Fakat 4.10 oranı ile 0 100 km hızlanma süresi 1 saniye daha düşük oluyordu. Buna karşılık 3.50 oran ile 2.vites 5500 devir çevirirken 4.10 oran ile 6100 devire kadar çıkıyordu. Ama 4.10 oran ile daha fazla devir çevirdiği için daha iyi hızlanıyordu. Ticari araçlarla rampa aşağı inerken frene basar gibi araç kompresöre düşer, ama binek araçlarda tam tersi akar gider. İşte anlatmak istediğim şey de bu.

Eğer böyle bir proje düşünüyorsanız 0 -100 hızlanmayı iyileştirmek istiyorsanız aracınızın her iki mahruti oranı ile de 2.vites 100 km hızı rahatlıkla çevirebilmesi lazım. Bu şekilde 0-100 hızlanma sürenizi azaltabilirsiniz. Tabii bu söylediğim şey en az 120 hp güce sahip araçlar için geçerli.
download.jpgacv.png
download.jpg
 
Son düzenleme:

by_bozkurt

vwTürk Üyesi
Katılım
11 Nis 2019
Mesajlar
693
Tepkime puanı
254
Yaş
30
Konum
Konya
Şehir
Ankara/Kayseri
Aracınızın Markası
Seat Toledo
Aracınızın Modeli
2000 - 1.6 8v
Mesleğiniz
Tekniker
İsim Soyisim
RBozkurt
İmkanı olup yapanlar için güzel bilgiler.
Sanayiye gidip bunları tarif edeceğin ve yaptırabileceğin usta bulmak zor :)
 

vw061

VWTURK Gold Member
Katılım
23 Tem 2008
Mesajlar
6,763
Tepkime puanı
166
Şehir
Trabzon
İmkanı olup yapanlar için güzel bilgiler.
Sanayiye gidip bunları tarif edeceğin ve yaptırabileceğin usta bulmak zor :)
biraz araştırma yaptıktan sonra ustanın yapacağı tek şey yeni dişliyi takmak olacak :)
 
Son düzenleme:

vw061

VWTURK Gold Member
Katılım
23 Tem 2008
Mesajlar
6,763
Tepkime puanı
166
Şehir
Trabzon
Bu arada mahruti dişlisine hiç dokunmadan 3,4 ve 5.vites dişlisini değiştirmeyi düşünüyorum. 2.vitesi de istedim ama grup dişli olduğu için yerinden çıkmıyor.

Şöyle bir site buldum. Sitede bulnan görseli de alıntı olarak paylaştım. Verdiğim örnekte ayna dişlisini görebilirsiniz. Vites dişlileri ve grup dişli de görünüyor.


İncelemenizi tavsiye ederim.vites-kutusu-parçaları-5.jpg
 
Son düzenleme:

vw061

VWTURK Gold Member
Katılım
23 Tem 2008
Mesajlar
6,763
Tepkime puanı
166
Şehir
Trabzon
Güncelleme: Yağtığım son araştırma ile ayna mahruti dişlisini değiştirmeden grup dişli yani şanzımandaki vites dişlilerini değiştirmekle pek bir sonuç alamayacağımın farkına vardım. Şanzıman dişlisini değiştirmek hem fazla bir hız sartışı sağlamayacak hem de dişlilerin orijinal dişlilere göre daha kırılgan olmasına neden olacak. Dişli sayısı küçüldükçe vites dişlileri de inceliyor. Aşağıdaki sitede lastik ebadı şanzıman oranı, ayna mahruti oranını girince devir ve hız ilişkisini görebilirsiniz.Ayrıca bütün dişlileri set halinde değiştirmeniz gerekiyor. Yoksa farklı oranlar yüzünden sürüş zevkiniz alt üst olabiliyor. Örneğin 2.vites oranınız 2.118, 3.vites oranınız da 1.360 . Siz 3.vites oranını 1.210 yaparsanız bu sefer 3.vites hızınız biraz artacak ama eskisi gibi 2.vitesten 3'üncü vitese atabilmek için daha fazla gaz basmanız ve devir çevirmeniz gerekecek. Rampada ise işler oldukça zorlaşacak. İşte bu yüzden araç üreticileri tüm vites oranlarını birbirine yakın bir şekilde yerleştiriyor.
Son zamanlarda popüler olan 5.vites dişlisi değişimi ile hız artıyor fakat buna bağlı olarak 4'üncü vitesten 5'inci vitese atabilmek için daha fazla gaza basıp devir çevirmek gerekebiliyor. 5.vites değişimi için çok kısa oranlara kaçmamak gerekiyor. Örneğin 0.756 orana sahipseniz 0.680 en ideal orandır. Bu oranı 0.620 veya 0.580'lere çekerseniz 4'ten 5'e atabilmek için çay kahve içmeniz gerekebilecektir. Benim sizlere tavsiyem: Benim gibi motor modifiyesi sonrası çabuk biten vites aralarından sıkıldıysanız aracınız güce doymuyor ve şanzımana fazla yük biniyor ise ya şanzımanı değişin ya da ayna mahruti dişlisini.

Örnek: 215 50 17 lastik ebadı. Ayna mahruti oranı : 4.61 seçtim. 2.vites dişli oranım da 2.118 bu değerler ile 2.vites 5000 rpm'de 62 km hız yapıyorumratio 1.png

Örnek 2: 215 50 17 lastik ebadı ayna mahruti oranı: 4.61 sadece 2.vites dişlimi değiştirip 2.118 yerine 2.034 oranlı daha seri bir dişli takıyorum. Bu sefer 2.vites hızım 3 km artarak 65 km oluyor.ratio 2.png


Örnek 3: 215 50 17 lastik ebadım. 2.118 2.vites dişli oranım. Bu sefer ayna mahruti oranını değiştiriyorum 4.61 yerine 4.24 yapıyorum bu sefer hızım 68 km oluyor.

Buradan anlaşılacağı üzere: Ayna mahruti dişlisini değiştirerek tüm viteslerdeki hızı artırabilirsiniz. 2.viteste 6 km/h'lik bir artış varken 3,4 ve 5.vitesteki hız değişimi çok daha fazla olacaktır. Ayna mahruti+ vites dişlisi ikisini bir değiştiğinizde ise benim verdiğim örneğe göre 2.viteste 2 km daha fazla hız artışı sağlanmış oluyor. Sadece ayna mahrutiyi değiştirmek daha mantıklı. Böyle bir uygulama için araçlarınızın turbo beslemeli ve beygir olarak güçlendirilmiş olması gerekmektedir. Aksi takdirde aracınız geç hızlanacaktır. Bu internet sitesindeki hesaplama çok yararlı. Hem kendi aracımda hem başka bir araçta denedim %95 doğru.. Örneğin 3.vites 5000 rpm'de 100 km hızı görüyorsam buradaki hesaba göre de 98-100 km hızı görmüş oluyorum.
İnternet sitesi:


ratio 3.png
 
Son düzenleme:
Üst Alt